Bilişim Teknolojileri-5

Yapay Zekâ Kullanım Alanları ve Alt Dalları

Aykut AKMAN 3 ay önce Yorumlar (1) 11 Dakika Okuma
Yapay Zekâ Kullanım Alanları ve Alt Dalları
E-Posta : 7.2k 8

🤖 BTY.5.5.1 — Yapay Zekâ Uygulamalarını Sınıflandırma

Bu derste yapay zekâ uygulamalarını günlük hayattan örneklerle tanıyacağız. Ardından bu uygulamaların nasıl çalıştığını temel bileşenleriyle ilişkilendirecek ve yapay zekânın alt dallarına göre gruplandırmayı öğreneceğiz.

🧠 Yapay Zekâ Nedir?

📌 Yapay Zekâ Nerelerde Kullanılır?

Yapay zekâ, günlük hayatın birçok alanında karşımıza çıkar. Aşağıdaki başlıklardan birini seçip “Bu alanda hangi yapay zekâ uygulamaları var?” diye düşünelim.

📱 Akıllı Telefonlar

Yüz tanıma, fotoğraf iyileştirme, klavye önerileri.

🛒 E-Ticaret

Ürün önerileri, benzer ürünler, sahte işlem tespiti.

🎮 Oyunlar

Akıllı rakipler, zorluk ayarı, karakter davranışları.

🚦 Trafik & Harita

Trafik tahmini, en hızlı rota önerisi, navigasyon.

🏥 Sağlık

Görüntü analizi, risk tahmini, randevu planlama.

🏫 Eğitim

Çalışma önerileri, öğrenme takibi, kişiye uygun içerik.

🧩 Yapay Zekâ Nasıl Çalışır? (Meyve Örneği)

🤖 Makine Öğrenmesi: “Balık mı? Çöp mü?” Etkinliği

Bugün yapay zekânın nasıl “öğrendiğini” küçük bir oyunla keşfedeceğiz! Bilgisayara örnekler gösterip etiketleyecek (balık/çöp) ve onun yeni görüntülerde tahmin yapmasını izleyeceğiz.

🌿 Yapay Zekânın Alt Dalları

Yapay zekâ, farklı görevler için farklı alanlara ayrılır. Bu alanlara alt dallar denir. Aşağıdaki alt dallar 5. sınıf düzeyinde bilmemiz için yeterlidir.

📈 Makine Öğrenmesi

Veriden öğrenip tahmin yapan sistemler.

🗣️ Doğal Dil İşleme

Metni ve konuşmayı anlama (çeviri, sohbet botu).

👁️ Görüntü İşleme

Resim/video içeriğini anlama (yüz tanıma).

🎯 Öneri Sistemleri

İlgini çekebilecek içerik/ürün önerileri.

🧭 Robotik

Robotların algılayıp hareket etmesi.

🔊 Ses İşleme

Sesi tanıma, konuşmayı yazıya çevirme.

🧪 Etkinlik: Uygulamayı Alt Dala Göre Gruplandıralım

Aşağıdaki örnekleri inceleyin. Her örneğin hangi alt dala daha yakın olduğunu bulun ve nedenini söyleyin. (Bu bölüm, mobilde bozulmaması için tablo yerine kart yapısı ile hazırlanmıştır.)

Uygulama

Telefonun yüz tanıması

Alt dal: Görüntü İşleme

Yüzü fotoğraftan tanır ve eşleştirir.

Uygulama

Sesli asistana soru sormak

Alt dal: Doğal Dil / Ses İşleme

Konuşmayı anlar ve cevap üretir.

Uygulama

Video/şarkı önerileri

Alt dal: Öneri Sistemleri

Geçmiş tercihlere göre yeni içerik önerir.

Ders Sunumları

BTY.5.5.1:Yapay Zekâ Uygulamaları ve Alt Dalları

Etkinlikler

BTY.5.5.1: Yapay Zeka Alt Dalları ve Örneklerini Eşleştirelim.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay zekâ nedir?

Telefonlardaki yüz tanıma, sesli asistanlar, oyunlar, akıllı öneri sistemleri ve çeviri uygulamalarında kullanılır.

Yapay zekâ, çok sayıda veriyi inceleyerek örüntüleri öğrenir ve yeni verilerle tahmin yapar.

Makine öğrenmesi, görüntü işleme, doğal dil işleme ve robotik sistemler yapay zekânın alt dallarındandır.

Yanlış veya eksik veriler kullanılırsa yapay zekâ yanlış tahminler yapabilir

 Akıllı Telefonlar, E-Ticaret, Oyunlar, Harita & Navigasyon Sistemleri, Sağlık, Eğitim, Sosyal Medya gibi birçok alanda kullanılır

Yapay zekâ uygulamaları doğru tahmin yapabilmek için verilerle öğrenir. 

Makine öğrenmesi, bilgisayarın örnek verilerden öğrenerek yeni durumlar için tahmin veya karar vermesidir.

Çok sayıda örnek (veri) görür, örneklerdeki benzerlikleri keşfeder ve bir “model” oluşturur.

Veri yanlış veya eksikse model de yanlış öğrenir ve hatalı tahminler üretir.

Bilgisayarın insan dilini (metin ve konuşma) anlaması ve işlemesidir.

Çeviri yapma, metin özetleme, sohbet botu ile konuşma, yazım önerisi verme gibi işler yapar.

Evet. Sohbet botları metni anlayıp uygun yanıt üretmek için NLP tekniklerinden yararlanır.

Dil; mecaz, çok anlamlı kelimeler ve bağlama göre değiştiği için doğru anlam çıkarmak zor olabilir.

Bilgisayarın resim ve videolardaki nesneleri, yüzleri veya yazıları “görüp” anlamlandırmasıdır.

Evet. Yüz tanıma, görüntüden yüz özelliklerini çıkarıp eşleştirme yaptığı için görüntü işleme örneğidir.

Telefon kilidi (yüz tanıma), trafik kameraları, barkod/QR okuma, tıbbi görüntü analizi gibi alanlarda kullanılır.

Değil. Fotoğraf düzenleme görüntüyü iyileştirir; görüntü işleme ise görüntüden bilgi çıkarıp anlam üretir.

Çünkü görüntü netliği, gölge ve açı değişimi nesnelerin görünüşünü değiştirir; bu da tanımayı zorlaştırır.

Kullanıcının ilgi alanına göre video, müzik, ürün veya içerik öneren sistemlerdir.

İzleme/geçmiş, tıklamalar, beğeniler, aramalar ve benzer kullanıcıların tercihleri gibi veriler kullanılır.

Hayır. Veriler eksikse veya kullanıcı davranışı değişirse öneriler alakasız olabilir.

Çünkü sistem, önceki seçimlerine benzer içeriklerin ilgini çekeceğini tahmin eder.

Öneri sistemleri gizlilikle ilgili risk taşır mı?

Robotların sensörlerle çevreyi algılayıp, bir programla karar vererek hareket etmesini sağlayan alandır.

Hayır. Ev süpürge robotu, drone, çizgi izleyen robot gibi pek çok örnek vardır.

Sensörlerden gelen veriyi işler, kurallara veya modele göre uygun hareketi seçer.

Hayır. Robotik donanım + kontrol içerir; yapay zekâ robotun daha akıllı karar vermesini sağlayabilir.

Robotun çevreyi “görmesini/duymasını” sağlar. Sensör yoksa robot doğru bilgi alamaz.

Bilgisayarın sesi tanıması, analiz etmesi ve sesle ilgili görevleri yapmasıdır.

Evet. “Konuşma tanıma” ses işlemenin en yaygın örneklerindendir.

Sesli asistanlar, otomatik altyazı, çağrı merkezi analizleri, sesle komut verme gibi alanlarda.

Çünkü arka plan gürültüsü konuşmayı bastırır; sistem kelimeleri doğru ayırt etmekte zorlanır.

Ses işleme sesi tanır ve çözer; doğal dil işleme ise anlam çıkarır ve metinle “dil” düzeyinde çalışır.

Aykut AKMAN

Aykut AKMAN

Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmeni

Yorumlar (1)

  • Comment Author
    3 ay önce

    ali

    cok iyisiniz

    • Comment Author
      1 ay önce

      Aykut AKMAN

      Teşekkürler.

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlendi.

Diğer Yazılar